Υπάρχει Λόγος να Κάνουμε τον Εθνικό Κήπο της Αθήνας Γκαλερί;

Μαρία Λούκα, Φωτογραφίες: Δημήτρης Ραπακούσης Μαϊ 1 2014

Η πόλη είναι ο τόπος της συλλογικής μνήμης, εκεί που η καθημερινότητα συγκροτεί την εμπειρία και μετατρέπεται σε βίωμα. Ο Εθνικός Κήπος, ως ο μεγαλύτερος και από τους ιστορικότερους χώρους πρασίνου σε μια γκρίζα πόλη, είναι ένα τέτοιο πλαίσιο που συνοδεύει τις αναμνήσεις σχεδόν όλων των κατοίκων της Αθήνας. Από τότε που μας πήγε πρώτη φορά η μαμά μας παιδιά για να δούμε τις πάπιες, μέχρι τα βράδια που βγάζουμε το σκύλο βόλτα και τα βιαστικά μεσημέρια που σταματάμε για ένα τσιγάρο. Σκέψου ξαφνικά εκεί που πήγαινες να χαλαρώσεις λίγο από την ένταση και τους πυκνούς ρυθμούς της πόλης, να αντικρίσεις αντί για τις πάπιες περίπλοκες κατασκευές, φώτα και υψηλούς προσκεκλημένους που θα σε κοιτάζουν με σκωπτικό ύφος τη φόρμα που φοράς. Σκέψου ακόμα χειρότερα το σενάριο να μην είναι εντελώς φαντασίας αλλά project σε εξέλιξη με τις ευλογίες του Δήμου.

Στις 26 Σεπτεμβρίου 2013 το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου της Αθήνας, με εισήγηση του Δημάρχου Γιώργου Καμίνη, ενέκρινε κατά πλειοψηφία την πρόταση του Οργανισμού «Νέον» -ιδιωτικός κοινωφελής οργανισμός του προέδρου του ΣΕΒ Δημήτρη Δασκαλόπουλου- για εκχώρηση του Κήπου στον Οργανισμό με σκοπό τη διεξαγωγή μιας μπιενάλε σύγχρονης τέχνης. Πρόκειται επί της ουσίας για την παραχώρηση ενός δημόσιου χώρου σ’ έναν ιδιωτικό φορέα. Είχε προηγηθεί το Φεβρουάριο του 2012 με απόφαση πάλι κατά πλειοψηφία του δημοτικού συμβουλίου η κατάργηση του Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου «Δήμος Αθηναίων – Εθνικός Κήπος» που συμμετείχαν παρατάξεις και προσωπικότητες που συνδέονταν με τον Κήπο και μετά ο Εθνικός Κήπος περιήλθε στη Διεύθυνση Πρασίνου και Περιβάλλοντος του Δήμου. Η πρόταση προβλέπει την «ανάπλαση» του Κήπου μέσα από μια σειρά παρεμβάσεις και τη διοργάνωση περιοδικών εκθέσεων έργων τέχνης που θα διαρκούν 2-3 μήνες τη φορά.

Η έκθεση είναι προγραμματισμένη για τις 14 Μάιου αλλά μάλλον δε θα τηρηθεί το χρονοδιάγραμμα καθώς για να προχωρήσουν τα έργα πρέπει να έχουν εκδοθεί οι σχετικές άδειες από το ΚΑΣ (Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο), την Εφορία Νεότερων Μνημείων, το Δασαρχείο και την Γενική Γραμματεία Αποκεντρωμένη Περιφέρειας. Σε κοινή Συνέντευξη Τύπου που παραχώρησαν ο Γιώργος Καμίνης και ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος επικράτησαν διθυραμβικοί τόνοι, επισείοντας μάλιστα τη διασημότητα του Γάλλου αρχιτέκτονα τοπίων Louis Benech και το ύψος της αμοιβής του των 270.000 ευρώ ως τεκμήριο αξιοπιστίας της μελέτης. Μόνο που ο αρχιτέκτων τοπίου παίρνοντας ο ίδιος το λόγο, αποκαλούσε τον Κήπο πάρκο με τη χαρακτηριστική αποστροφή: «Πώς να αφήσω το πάρκο να συνεχίσει να είναι αυτό που είναι και να κάνει αυτό που κάνει για αιώνες, χωρίς να το αφήσω να καταστραφεί;». Πάρκα είναι το Central Park και το Hyde Park, δηλαδή μεγάλοι χώροι 300 – 600 εκταρίων που σχεδιάστηκαν εξαρχής για να υποδέχονται ποίκιλες λειτουργίες και μαζικά δρώμενα. Ο Εθνικός Κήπος με μόλις 16 εκτάρια ανήκει στην κατηγορία των μικρών καλλωπιστικών κήπων που δεν αντέχει έντονες χρήσεις και λειτουργεί ως χώρος φυσικής ομορφιάς και γαλήνης.

Γι’ αυτούς τους λόγους δε συμμερίζονται όλοι την αισιοδοξία του δημάρχου και του κ. Δασκαλόπουλου. Σε επιστολή του προς το Δήμαρχο Αθηναίων το Ελληνικό ICOMOS (Διεθνές Συμβούλιο Μνημείων και Τοποθεσιών) προειδοποιεί ότι το δρομολογούμενο πρόγραμμα «θα αλλοιώσει την ιστορική μορφή, φυσιογνωμία και βοτανική σύνθεση του Κήπου». Η Εταιρεία Φίλων του Εθνικού Κήπου εκτιμώντας ότι η υλοποίηση του συγκεκριμένου έργου θα αλλοιώσει τη μορφή και τη χρήση του Κήπου και ότι αντίκειται στην εγχώρια και διεθνή νομοθεσία για την προστασία των ιστορικών  κήπων, κατέθεσε προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας ενάντια στην απόφαση του Δημάρχου με παράλληλη αίτηση αναστολής των εργασιών.

«Η Νεον κάνει λόγο για 1,6 εκατ Ευρω που θα διατεθούν για τον  Κήπο αλλά απ’ αυτά υπολογίζεται ότι μόλις οι 50.000 θα πάνε για έργα στον Κήπο και το υπόλοιπο ποσό θα διατεθεί για τις ανάγκες της έκθεσης. Υποτίθεται ότι δε μπορούν να προχωρήσουν οι εργασίες μέχρι να εκδοθούν οι σχετικές άδειες. Παρ’ όλα αυτά εργασίες γίνονται από τη Διεύθυνση Πρασίνου σύμφωνα με τις προτάσεις της Νεον και ενσωματώνονται στη ρουτίνα του Κήπου. Εμείς παρατηρούμε αραιώσεις στη βλάστηση. Εδώ υπάρχει μια ευαίσθητη πανίδα που έχει ήδη πληγεί λόγω ακατάλληλων χειρισμών. Για παράδειγμα γίνονται μεγάλα κλαδέματα την εποχή που τα δέντρα είναι γεμάτα φωλιές. Κυκλοφορούν συνέχεια φορτηγά και βλέπεις βατράχια και χελώνες πατημένες. Αυτό έχει αλυσιδωτές επιπτώσεις. Όταν πεθαίνουν τα βατράχια, γεμίζει η περιοχή με κουνούπια. Δείτε τους τσολιάδες στο Σύνταγμα που κυκλοφορούν με αντικουνουπικά. Ο Κήπος είναι εγκαταλελειμμένος και αυτό είναι το επιχείρημα τους για το έργο ενώ ο δήμος είναι  ο υπεύθυνος για την εγκατάλειψη του Κήπου.  Είναι ένας εύθραυστος μικρός βοτανικός κήπος και το πολιτιστικό του μήνυμα είναι η ηρεμία. Εμείς μιλάμε για αποκατάσταση με σκοπό να διατηρηθεί ο Κήπος, ο κ. Καμίνης μιλάει για ανάπλαση και τα powerpoint που μας παρουσίασε ήταν διαστημικής αισθητικής. Είναι άλλο πράγμα» εξηγεί η Ειρήνη Μολφέση, αντιπρόεδρος της Εταιρείας Φίλων Εθνικού Κήπου.

Το προτεινόμενο πρόγραμμα παρεμβαίνει δραστικά σε 8 σημεία προσδιοριστικά της ταυτότητας του Κήπου (είσοδος Λεωφόρου Αμαλίας, βασικός οπτικός δίαυλος, είσοδος Λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας, Σπήλαιο και «Δωμάτιο των Γλυσινών», Σιντριβάνι της Βλάχας, Λίμνη, Ισπανικό Αναβρυτήριο και Βράχο και Κάθισμα της Αμαλίας) με αποσπασματική ανάπλαση και τοποθέτηση σύγχρονων έργων τέχνης, γεγονός που αλλοιώνει την αισθητική του Κήπου ως ενιαίου συνόλου. Πρόκειται για μια προνομιακή μεταχείριση του Οργανισμού έναντι των συνήθων χρηστών του Κήπου που περιορίζει την κοινοχρησία του. Οι κηποτεχνικές παρεμβάσεις που προβλέπονται, αφαιρώντας φυτά ή εισάγοντας νέα είδη σε παλιό και εδραιωμένο οικοσύστημα δημιουργούν ρήξεις ισορροπίας στον Κήπο. Εκτός των άλλων μεταφορά έργων, εργασίες εγκατάστασης και απεγκατάστασης, διέλευση βαρέων τύπου οχημάτων στα στενά μονοπάτια του Κήπου θα προκαλέσουν ζημίες στα δομικά στοιχεία του και στο αρδευτικό δίκτυο. Ταυτόχρονα η λειτουργία του Κήπου ως εκθεσιακού χώρου προφανώς θα απαιτήσει πρόσθετα μέτρα ασφαλείας για τη φύλαξη των εκθεμάτων. Αυτή η δαπάνη θα επιβαρύνει κατ’ ανάγκη το Δημόσιο, δεδομένου ότι δεν είναι επιτρεπτή η ιδιωτική ασφάλεια τους δημόσιους χώρους. Σοβαρό πρόβλημα προκύπτει για το είδος των εγκαταστάσεων, καθώς ο Εθνικός Κήπος είναι κηρυγμένος αρχαιολογικός χώρος, στο υπέδαφος του οποίου βρίσκονται ίχνη του αρχαίου Λυκείου του Απόλλωνα, το αρχαίο υδραγωγείο του Πεισίστρατου και το υδραγωγείο του Υμηττού.

«Ο εθνικός κήπος της Αθήνας αποτελεί ένα μοναδικό για τον ελληνικό χώρο δείγμα αρχιτεκτονικής Τοπίου με ιδιαίτερο βοτανολογικό ενδιαφέρον και του οποίου η προστασία ανήκει μόνο στην πολιτεία. Η επιχειρούμενη εγκατάσταση στον κήπο γλυπτών η και κάθε άλλης δραστηριότητας συνεπάγεται την  αύξηση της επισκεψιμότητας, η οποία θα επιβαρύνει σημαντικά τον χώρο. Κάθε τέτοιου είδους επεμβάσεις σε ιστορικούς τόπους  δεν είναι επιτρεπτές και είναι αδιανόητο να επιχειρηθούν. Απαγορεύονται δε αυστηρά  σε ανάλογες περιπτώσεις  διεθνώς. Εξ άλλου είναι γεγονός ότι ο σεβασμός της φυσιογνωμίας ενός ιστορικού χώρου προβλέπεται και από την διεθνή Σύμβαση της Φλωρεντίας η οποία έχει εγκριθεί από το ελληνικό κράτος και έχει γίνει αποδεκτή δια νόμου» σημειώνει ο Γιάννης Χρονόπουλος, Καθηγητής στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο. Για όλους αυτούς τους λόγους το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η προτεινόμενη παρέμβαση παραβιάζει το άρθρο 24 του Συντάγματος, τις διεθνείς συμβάσεις για την προστασία των ιστορικών κήπων και του τοπίου και της αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης.

Το μέλλον του Εθνικού Κήπου έχει αναδειχθεί σε σημείο τριβής ενόψει των επερχόμενων αυτοδιοικητικών εκλογών, αφού επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα των Αθηναίων. Ο νυν δήμαρχος Γιώργος Καμίνης αποφεύγει πλέον τις δημόσιες τοποθετήσεις, ενώ οι βασικοί διεκδικητές του δήμου εκδηλώνουν την αντίθεση τους. «Ο κ. Καμίνης, υποτιμώντας βαθύτατα τον Δήμο και την αυτονομία του, προχώρησε σε σύμπραξη με τον πρόεδρο του ΣΕΒ, παραχωρώντας του ουσιαστικά -και εντελώς δωρεάν- ένα δημόσιο χώρο ανυπολόγιστης αξίας. Οι διαφωνίες που εκφράστηκαν για την παραχώρηση του Εθνικού Κήπου σε έναν μεγαλοεπιχειρηματία συλλέκτη, ήταν ριζικές, καθώς ο Κήπος αποτελεί μνημείο της φύσης με δασικό χαρακτήρα, δηλαδή προστατευόμενο οικοσύστημα. Αντίθετα με το ισχύον αυτό καθεστώς προστασίας, το πρώτο σκέλος του προγράμματος του Οργανισμού «Νέον» προβλέπει παρεμβάσεις σε 8 σημεία του Κήπου. Μεταξύ άλλων, αφαιρούνται οι φοίνικες που ο δήμος είχε αναλάβει να διασώσει, αφαιρούνται αυτοφυή δένδρα και η συκιά στην περιοχή της λίμνης, ενώ στο «δωμάτιο των γλυσινών» προτείνονται νέες φυτεύσεις που οδηγούν σε αλλαγή του χαρακτήρα του. Επικαλούμενος αδυναμία να συντηρήσει και να προστατεύσει τον Εθνικό Κήπο, ο Δήμος Αθηναίων επέλεξε να τον παραχωρήσει σε έναν ιδιωτικό φορέα. Η ενέργεια αυτή είναι αδιανόητη, πολύ περισσότερο μάλιστα αφού αφορά ίσως τον πιο εμβληματικό δημόσιο χώρο του κέντρου της Αθήνας. Σε αντίθεση με κάποιους που ανακάλυψαν το θέμα κατά την διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, η «Ανοιχτή Πόλη» δήλωσε από την πρώτη στιγμή αντίθετη με το σχέδιο της παραχώρησης και «ντε φάκτο» ιδιωτικοποίησης του Εθνικού Κήπου. Υποστηρίζουμε την προσφυγή της Εταιρείας Φίλων του Εθνικού Κήπου και 10 δημοτών του Δήμου Αθηναίων στο ΣτΕ. Υποστηρίζουμε επίσης κάθε άλλη ενέργεια και κάθε κινηματική δράση που υπερασπίζεται την δημόσιο χαρακτήρα του Κήπου και επιδιώκει την ακύρωση της εκχώρησης. Και είμαστε σίγουροι, ότι η εκχώρηση θα ακυρωθεί γιατί είναι αντισυνταγματική, αδιαφανής και παράνομη» υποστηρίζει ο υποψήφιος δήμαρχος και επικεφαλής της Ανοιχτής Πόλης, Γαβριήλ Σακελλαρίδης.

Από την πλευρά του ο υποψήφιος δήμαρχος με το συνδυασμό «Αθήνα Μπορείς», Αρης Σπηλιωτόπουλος πιστεύει ότι: «Επιχειρείται μια πρωτοφανής αυθαιρεσία, για χάρη κάποιων ιδιωτικών συμφερόντων και ενάντια στο συμφέρον και τις επιθυμίες των Αθηναίων. Κι όλα αυτά πού; Σε έναν από τους ελάχιστους πράσινους πνεύμονες του κέντρου της πόλης. Στο χώρο που έχουμε συνδυάσει με την ήρεμη βόλτα μας. Στο πιο ιστορικό πάρκο της πόλης, με διαδρομή από τον 19^ο αιώνα, το οποίο τα τελευταία χρόνια μαραζώνει, αποψιλώνεται, υποβαθμίζεται και αντί ο Δήμος να λύσει τα προβλήματά του πάει να του δώσει τη χαριστική βολή. Η δική μας προσπάθεια, είναι να σταματήσουμε αυτή την αυθαιρεσία. Γι΄αυτό και συλλέγουμε υπογραφές σε κεντρικά σημεία της πόλης  αλλά και διαδικτυακά, στο www.athinamporeis.gr. Ο Κήπος πρέπει να διατηρήσει οπωσδήποτε τον χαρακτήρα του. Κάθε ξένη δραστηριότητα πρέπει να αποκλειστεί. Είναι ώρα επιτέλους να αντιμετωπίσουμε τα πραγματικά προβλήματά του. Ότι έχει γεράσει, υποφέρει από αύξηση του θορύβου, έχει υποστεί σοβαρές ζημιές στη χλωρίδα και τη δομή του, χρειάζεται αποκατάσταση με βάση τις διεθνείς επιστημονικές πρακτικές. Κάθε παρέμβαση στον Κήπο θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις γνώμες των ειδικών. Να έχει προηγηθεί συνολική μελέτη. Η βοήθεια από τον ιδιωτικό τομέα είναι καλοδεχούμενη. Αρκεί να είναι καλοπροαίρετη και οι ιθύνοντες να έχουν εξασφαλίσει το υγιές πλαίσιο εντός του οποίου θα αναπτυχθεί».

Ο κήπος οριοθετήθηκε πρώτη φορά το 1836 και τις πρώτες φυτευτικές εργασίες οργάνωσε και επέβλεψε ο κηποτέχνης Λουί Μπαρώ. Είναι ο μόνος κατά τα πρότυπα της δυτικοευρωπαικής κηποτεχνίας αστικός κήπος της χώρας με μια υψηλή αισθητική που συνδυάζει πάρκο αναψυχής  και βοτανικό κήπο. Είναι ο Κήπος «της εκστάσεως και της ρέμβης» όπως τον αποκάλεσε ο Κώστας Μπιρής, ενσωματώνοντας στο εσωτερικό του συλλογικές εμπειρίες των Αθηναίων. Ξεριζώνοντας αυτή την ανάσα ζωής, ξεριζώνουμε μαζί κι ένα κομμάτι της μνήμης μας.

Πηγή: http://www.vice.com/gr/read/ethnikos-kipos-gallery

http://assets.vice.com/content-images/contentimage/151556/DSC07955.jpg

Τον Εθνικό Κήπο και τα μάτια σας

Έντυπη Έκδοση Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 25 Απριλίου 2014

ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΔΙΑΖΟΜΕΝΗΣ «ΟΠΤΙΚΗΣ ΕΠΑΦΗΣ» ΜΕ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ Η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ

Τον Εθνικό Κήπο και τα μάτια σας

Η επίμαχη απόφαση τελεί εν αναμονή της απόφασης του ΣτΕ

Της ΝΤΙΝΑΣ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ

Σοβαρές ενστάσεις για τις σχεδιαζόμενες παρεμβάσεις στον Εθνικό Κήπο προβάλλει ένας ακόμη επιστημονικός φορέας και συγκεκριμένα η Πανελλήνια Ενωση Βιοεπιστημόνων, τα μέλη της οποίας σημειώνουν ότι «ο Κήπος χρειάζεται επειγόντως συντήρηση και αποκατάσταση στο σύνολό του, σύμφωνα με τις διεθνείς αρχές των Ιστορικών Κήπων και Πάρκων (Χάρτα της Βενετίας και της Φλωρεντίας και Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο) και όχι με ευκαιριακά σχέδια εντυπωσιασμού».

«Οι επεμβάσεις θα αλλοιώσουν όχι μόνο την ιστορική μορφή, φυσιογνωμία και βοτανική σύνθεση του Κήπου, αλλά παράλληλα θα επηρεάσουν δυσμενώς τη βιοκλιματική συμπεριφορά του», λέει και το Διεθνές Συμβούλιο Μνημείων και ΤοποθεσιώνΟλα ξεκίνησαν όταν το δημοτικό συμβούλιο έκανε δεκτή την πρόταση μελέτης αρχιτεκτονικού γραφείου, την οποία είχε υποβάλει ιδιωτικός οργανισμός πολιτισμού με την επωνυμία ΝΕΟΝ (του επιχειρηματία και συλλέκτη Δημήτρη Δασκαλόπουλου). Η προαναφερθείσα πρόταση περιλαμβάνει μια σειρά από οκτώ σημειακές παρεμβάσεις με βάση κηποτεχνική μελέτη του διεθνούς φήμης Γάλλου αρχιτέκτονα τοπίων Louis Benech και τη διοργάνωση διεθνούς μπιενάλε σύγχρονης τέχνης.

Σήμερα η επίμαχη απόφαση τελεί εν αναμονή της απόφασης του ΣτΕ κατόπιν αίτησης ακύρωσης και αναστολής που υπέβαλε στο ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο η Εταιρεία Φίλων του Εθνικού Κήπου, την οποία ίδρυσε ο πρόεδρος της Alpha Bank κ. Ιωάννης Κωστόπουλος. Για την παραχώρηση του Εθνικού Κήπου, ο δήμος έχει δεχτεί πυρά επίσης από συμβούλους όλων των παρατάξεων, αλλά και από αρκετές κινήσεις πολιτών, με τελευταία, όπως προαναφέρθηκε, της Πανελλήνιας Ενωσης Βιοεπιστημόνων:

Οχι «εικαστικές παρεμβάσεις»

«Ο Εθνικός Κήπος αδιαμφισβήτητα χρειάζεται επειγόντως φυτοτεχνικά έργα συντήρησης και προστασίας. Τα έργα αυτά όμως για να είναι αποτελεσματικά πρέπει να σχεδιαστούν και υλοποιηθούν από ειδικούς επιστήμονες με σεβασμό των αρχών της φυτοτεχνίας και όχι ως "εικαστικές παρεμβάσεις" κάποιων μη ειδικών, οι οποίοι σχεδιάζουν την κοπή μεγάλων κωνοφόρων για την αποκατάσταση "οπτικής επαφής με την Ακρόπολη και με το κτήριο της Βουλής", φυτεύσεις για τις ανάγκες της Μπιενάλε, την κίνηση βαρέων οχημάτων μέσα στον κήπο για τις μεταφορές των εκθεμάτων και την κατασκευή έργων προβολής τους.

Ως Πανελλήνια Ενωση Βιοεπιστημόνων καταδικάζουμε τέτοιου είδους παρεμβάσεις και ενώνοντας τη φωνή μας με την φωνή άλλων επιστημονικών φορέων», σημειώνουν σε ανακοίνωσή τους η πρόεδρος της ΠΕΒ Παναγούλα Κόλλια και ο γ. γραμματέας Γιώργος Κατωπόδης.

Σοβαρή ανησυχία για τις προτεινόμενες παρεμβάσεις στον Εθνικό Κήπο εξέφρασε με ανακοίνωσή του το ελληνικό τμήμα του ICOMOS (Διεθνές Συμβούλιο Μνημείων και Τοποθεσιών). «Οι επεμβάσεις θα αλλοιώσουν όχι μόνο την ιστορική μορφή, φυσιογνωμία και βοτανική σύνθεση του Κήπου, αλλά παράλληλα θα επηρεάσουν δυσμενώς τη βιοκλιματική συμπεριφορά του στον άμεσο περιβάλλοντα αστικό χώρο», αναφέρει μεταξύ άλλων το ελληνικό τμήμα του ICOMOS.

«Ως ιστορικός τόπος που περικλείει και αρχαιολογικά ευρήματα, πρέπει να διαφυλάσσεται, χωρίς να ανασηματοδοτείται ως τουριστικός πόλος έλξης. Επιπλέον, η εισβολή νέων χρήσεων και δράσεων θα αλλοιώσει το ήρεμο περιβάλλον του ως χώρου περισυλλογής και ανάπαυσης. Θεωρείται δε βέβαιο ότι δεν θα καταφέρει να αντεπεξέλθει στο πρόσθετο βάρος της επισκεψιμότητας».

Η ετυμηγορία του ανώτατου ακυρωτικού δικαστηρίου, που αναμένεται μέσα στις επόμενες μέρες, δεν θα κρίνει την ουσία της υπόθεσης, αλλά σε περίπτωση θετικής έκβασης θα βάλει προσωρινά φρένο στους σχεδιασμούς της εταιρείας που ανέλαβε το έργα.

Στην αίτηση ακύρωσης τονίζεται ότι η «Η ήπια χρησιμοποίηση του Κήπου από το κοινό, με τη διατήρηση της φυσικής του κατάστασης και της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας αυτού, αποτελεί τη βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική προστασία του ως οικοσυστήματος και τη διαφύλαξη της φυσιογνωμίας του ως ιστορικού χώρου».

Εξηγείται, επίσης, ότι «ως εκ τούτου η λήψη απόφασης από το δημοτικό συμβούλιο του Δήμου Αθηναίων περί εγκρίσεως οργανώσεως εκθέσεως σύγχρονης τέχνης στον Εθνικό Κήπο, που μεταβάλλει τη φυσιογνωμία του Κήπου και προϋποθέτει συγκεκριμένα έργα υποδομής προκειμένου ο Κήπος να αποδοθεί στην "αστική καθημερινότητα", ως "ανοιχτός ελεύθερα προσβάσιμος χώρος", προϋποθέτει έγκριση των σχετικών σχεδίων και μελετών από τις αρμόδιες υπηρεσίες των υπουργείων Αγροτικής Ανάπτυξης και Πολιτισμού».

Ανάχωμα στις σχεδιαζόμενες παρεμβάσεις βάζει και το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας, με πρόεδρο τον Μ. Δεκλερή, στο οποίο επίσης προσέφυγε η Ενωση Φίλων του Εθνικού Κήπου, ώστε να γνωμοδοτήσει σχετικά με τη νομιμότητά της.

Οπως σημειώνεται αναλυτικά στη γνωμοδότηση του Επιμελητηρίου, η προτεινόμενη παρέμβαση παραβιάζει το άρθρο 24 του Συντάγματος (περί προστασίας του περιβάλλοντος), τις διεθνείς συμβάσεις για την προστασία των ιστορικών κήπων και του τοπίου και τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, διότι είναι μονομερής, αποσπασματική και επιχειρείται χωρίς να έχει προηγηθεί συνολική μελέτη του Εθνικού Κήπου ως ενιαίου συστήματος. Είναι ανεπίτρεπτη και εν πάση περιπτώσει πρόωρη, διότι δεν έχει προηγηθεί η συνολική και πλήρης αποκατάστασή του.

Το πόρισμα, το οποίο εστιάζει στις 8 σημειακές παρεμβάσεις, σημειώνει ότι το όλο εγχείρημα διενεργείται χωρίς κανένα έρεισμα στην κείμενη νομοθεσία, αφού πουθενά δεν προβλέπεται η δυνατότητα παραχώρησης τμημάτων του Κήπου, ούτε ιδιωτικών παρεμβάσεων έστω για τον εξωραϊσμό του.

Θεωρεί το πρόγραμμα ως παρέμβαση σε ιδιαιτέρως ευαίσθητο οικοσύστημα, του οποίου η ισορροπία είναι ήδη σημαντικά διαταραγμένη. «Η μεταφορά, εγκατάσταση και απεγκατάσταση των εκτιθεμένων έργων τέχνης και οι συναφείς εργασίες (είσοδος και έξοδος γερανών, εκσκαφές, κατασκευή έργων στήριξης κ.λπ.) οι οποίες θα είναι επαναλαμβανόμενες λόγω του περιοδικού χαρακτήρα των εκθέσεων, θα προκαλούν, κατά κοινή πείρα, πρόσθετη, συνεχή και σοβαρή διατάραξη του οικοσυστήματος, οι επιπτώσεις της οποίας δεν έχουν καν εκτιμηθεί», τονίζει.

Ενημερωτικό Φυλλάδιο Φίλων του Κήπου

Τοποθέτηση ICOMOS

Περί των προτεινομένων επεμβάσεων στον Εθνικό Κήπο

Αλέξανδρος Παπαγεωργίου-Βενετάς

Αρχιτέκτων –Πολεοδόμος

Περί των προτεινομένων επεμβάσεων στον Εθνικό Κήπο

Ομιλία σε ημερίδα του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου, 21 Δεκεμβρίου 2013

Αγαπητοί φίλοι,

Εισαγωγικά μια παρατήρηση: αυτά που λέμε εδώ είναι απόψεις οι οποίες προάγουν την γνώση μας και την συνείδηση του προβλήματος του Εθνικού Κήπου της Αθήνας και απευθύνονται σε ένα ευρύτερο κοινό, δεν είναι όμως οι προϋποθέσεις των αποφάσεων για τις τύχες του Κήπου οι οποίες ανήκουν, κι αυτό έχει φανεί καθαρά, εις την πολιτεία, εις το Υπ. Πολιτισμού το οποίον έχει κατά το νόμο την ευθύνη της προστασίας των Ιστορικών Τόπων. Άρα δε θεωρώ μεν ότι είναι περιττά αυτά που λέμε εδώ αλλά δεν θα είναι αποφασιστικά για το θέμα του επιτρεπτού και σκόπιμου ή μη της πραγματοποιήσεως των επεμβάσεων για τις οποίες μιλάμε.

Θα πω σύντομα δυο λόγια για δύο καίρια σημεία  της προβληματικής που μας απασχολεί. Πρώτον για την ανεπανάληπτη μορφή δηλαδή την κηποτεχνική συγκρότηση αυτού του Κήπου και δεύτερον για το πρόβλημα των συμβατών,  προς τον ιδιότυπο αυτό χώρο, χρήσεων και δράσεων, δηλαδή το κλίμα ζωής μέσα σε αυτόν τον χώρο. Και τα δύο, μορφή και χρήσεις, θα έλεγα ότι αποτελούν το πνεύμα, το δαιμόνιο του τόπου αυτού που διεθνώς ονομάζεται genius loci. Και μη νομίζετε ότι οι χαρακτηρισμοί αυτοί είναι υψιπετείς και άσχετοι. Έχει κι ένας τόπος το πνεύμα του, δηλαδή τον χαρακτήρα του τον αυθεντικό, όπως τον έχει και ένα πρόσωπο ανθρώπινο. Και άμα πάμε να κάνουμε παρεμβάσεις καλλωπιστικές με πλαστικές εγχειρήσεις σε ένα πρόσωπο ελπίζοντας ότι θα το καλυτερεύσουμε πολλές φορές γίνεται  μια παραμόρφωση του ανθρώπου. Τα ίδια ισχύουν και για τους χώρους που αγαπούμε.

Αρχικά για τη μορφή. Υπενθυμίζω πράγματα που έχουν λεχθεί ήδη αλλά είναι ουσιαστικά. Έχουμε εδώ μια ιδιόμορφη και μοναδική μορφή αγγλικού τύπου κήπου, αυτό που λέμε jardin paysagiste, μιμητικού της φύσεως δηλαδή του φυσικού τοπίου προσαρμοσμένη όμως στις κλιματικές συνθήκες του τόπου μας: πυκνές φυτεύσεις, ελεύθερη χάραξη στενών και καμπύλων δρομίσκων, φυσικές χωμάτινες διαστρώσεις, πουθενά πλακοστρώσεις, πουθενά ασφαλτοστρώσεις και αποφυγή κάθε αυστηρής γεωμετρίας στις χαράξεις. Και πάνω από όλα, το πολύ ιδιότυπο εμπνευσμένο από την ανατολή και τους Άραβες, σύστημα επίγειας αρδεύσεως του χώρου που εξασφαλίζει έναν μοναδικό τρόπο διατηρήσεως ενός γενικού κλίματος υγρασίας.

Πολλά άλλαξαν, ήπια όμως, σταδιακά, μέσα στα 170 χρόνια ζωής του, μέσα σε αυτόν τον Κήπο. Οι αλλαγές αυτές δεν αλλοίωσαν όμως το χαρακτήρα της μορφής του.

Ποια δεν άλλαξαν:

• Οι χαράξεις των δρομίσκων. Εδώ έχουμε πολύ μικρές αλλαγές.
• Η ποικιλία και η συμβίωση 500 διαφορετικών φυτικών ειδών, γηγενών και ξένων.
• Η έλλειψη κτισμάτων. Έχουμε ελάχιστα κτίσματα μεγάλης καλλιτεχνικής ποιότητας σαν κι αυτά που η γαλλική παράδοση τα ονομάζει Curiosités, αξιοπερίεργα του Κήπου.
• Η παρουσία τεχνητών λιμνών και ταμιευτήρων ύδατος.

Τι άλλαξε:

Σε μια προσπάθεια αυτοπροστασίας ο Κήπος αυτός, ο οποίος ήτανε μια μικρογραφία αγγλικού κήπου με τις χωρικές φυγές και διασυνδέσεις, δηλαδή τους οπτικούς του διαύλους (όχι μόνον μεγάλα πλατώματα ελεύθερα από φύτευση αλλά δίαυλοι προς τα μνημεία και προς το Ανάκτορο) σιγά σιγά επύκνωσε περιφερειακά και αφέθηκε να αυτοαμυνθεί από αυτούς που τον φρόντιζαν εναντίον μιας αφορήτου τύρβης της ζωής, της αφόρητης πιέσεως σε θορύβους, σε κίνηση και μιας αέναης ανησυχίας γύρω του.  Μαζί μ᾽αυτήν λοιπόν την τάση έχουμε μικρές αλλαγές αλλά σε πολύ βραδείς ρυθμούς:

• Έπαψε να υπάρχει η έντονη οπτική διασύνδεση του Κήπου προς το Ανάκτορο. Τα μεγάλα ξέφωτα, που έχουμε ακόμη σήμερα, είναι τα κατάλοιπα των οπτικών διαύλων προς τα μνημεία τα οποία δεν φαίνονται πια  όπως προ 170 ετών : η θάλασσα, το Στάδιο, οι στύλες του Ολυμπίου Διός, ο Λυκαβηττός, η Ακρόπολη.
• Άλλαξε και η κάλυψη με αυτό που ονομάζουμε σήμερα χλοοτάπητες (γκαζόν). Ήτανε εκτάσεις καλυπτόμενες αρχικά με μπούζι, το λεγόμενο μεσημβριάνθεμον, που βγάζει το ωραίο λουλουδάκι διότι δε χρειάζεται πολύ νερό. Σήμερα αυτές καλύπτονται από χλοοτάπητες.
• Ένα πέμπτο της εκτάσεως του Κήπου ήταν καλυμμένο από οπωροφόρα δέντρα που δεν πάνε σε μεγάλο ύψος, τα εσπεριδοειδή. Αυτά έχουνε μειωθεί σιγά σιγά.
• Τέλος τα παρτέρια, που σε έναν Κήπο μιμητικό της φύσεως δεν είναι ποτέ περιγεγραμμένα με θάμνους, απέκτησαν περιφερειακή φύτευση κι αυτό έγινε για να προστατευτεί ο Κήπος από μια πιο έντονη κίνηση επισκεπτών όταν έγινε δημόσιος.

Αυτά όλα, όμως επαναλαμβάνω, είναι εξελικτικές αλλαγές, δεν είναι παραμορφώσεις. Η χωρική οργάνωση δηλαδή του Κήπου, και από αυτήν εξαρτάται η μορφή του που είναι οπτικά αντιληπτή (με την παρουσία σημαντικών όγκων πρασίνου και την διάταξή τους), αυτή δεν άλλαξε. 

Θα έπρεπε τώρα να εξετάσουμε με αμεροληψία εάν οι επεμβάσεις οι οποίες προτείνονται, δημιουργούν ανεπίτρεπτες αλλαγές στη μορφή του Κήπου. Η πρόταση εισάγει καινά δαιμόνια στην μορφή και  διάταξη σημαντικών συστάδων του πρασίνου, κυρίως στις δύο εισόδους, Αμαλίας και Βασ. Σοφιας. Δεν θα επεκταθώ σε λεπτομέρειες αλλά προτείνονται φοίνικες (οι οποίοι θα χρειαστουν 60 χρόνια για να γίνουν έτσι όπως μας παρουσιάζονται) ως δια μαγείας στην είσοδο από την Βασ. Σοφιας. Μας παρουσιάζονται μεγάλα δέντρα, τζακαράντες οι οποίες φυτεύνονται προς την είσοδο της Λ. Αμαλίας αλλοιώνοντας τη μορφή του χώρου. Αυτά όλα τα παρουσίασε πάρα πολύ ωραία ο κ. Παπαδήμας προχθές στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο, με μια πολύ εύστοχη ανάλυσή του και δεν θέλω να επεκταθώ επ’ αυτών. Οι αλλαγές αυτές συνίστανται σε εισαγωγή νέων μορφών που δεν υπήρξαν ποτέ στον Κήπο.

 Πρώτον λοιπόν: αυθαίρετη αλλαγή μορφής. Δεύτερον, προτείνονται κλαδέματα δια να αποκατασταθούνε οι ιστορικοί δίαυλοι για τους οποίους μίλησα πριν, προτείνεται δηλαδή μια ουτοπική αναστροφή της ιστορικής ομαλής εξελίξεως για να αποκαταστήσουμε, θυσιάζοντας φυτικό υλικό, θέες οι οποίες τότε ήταν ελκυστικές και επιθυμητές ενώ σήμερα θα είναι μάλλον απογοητευτικές.

Mε ποια δικαιολογία προτείνονται όλα αυτά; Μήπως νομίζουμε ότι έχουμε το αυτεπάγγελτο δικαίωμα να αναμορφώσουμε, να αναπλάσουμε, έστω και σημειακά τον Κήπο; Δεν πιστεύω ότι το έχουμε αυτό το δικαίωμα. Ένα ιστορικό μνημείο Τέχνης και Φύσης όπως είναι αυτό, μόνο συντηρείται ευλαβικά, δεν αναπλάθεται κατά το δοκούν, δηλαδή με την υποτιθέμενη καλή πρόθεση του ενός ή του άλλου. Κανείς δεν έχει αυτό το δικαίωμα. Ακόμη και αυτή η Πολιτεία, γιατί και αυτή δεσμεύεται από τις Διεθνείς Συμβάσεις, ούτε κατά μείζονα λόγο η ιδιωτική πρωτοβουλία.

Οι χρήσεις και οι δράσεις.

Υπενθυμίζω και διευκρινίζω, αν και αυτό θα έπρεπε να είναι  γνωστό: υπάρχουν στις μεγάλες πρωτεύουσες δύο ειδών κήποι, ριζικά διαφορετικοί. Οι μεν, πολύ μεγαλύτεροι, 300 μέχρι 600 εκταρίων, στην περιφέρεια των Ευρωπαϊκών μεγαλουπόλεων, δέχονται ποικίλες λειτουργίες και δρώμενα μεγάλων μαζών πληθυσμού. Σας θυμίζω, στο Boιs de Boulogne γήπεδα του τένις, ιπποδρόμιο, jockey Club. Στο Ηyde Park, πολιτικοί αυτοσχέδιοι  που βγάζουν λόγους στο κοινό που χειροκροτεί. Στον Αγγλικό Κήπο του Μονάχου  περίπατος εφίππων, μπιραρίες κάτω από τις καστανιές, παιχνίδια με μπάλα επάνω στους χλοοτάπητες. Το επιτρέπει αυτό η ευρύτητα του χώρου και το βόρειο κλίμα.

Υπάρχουν και άλλοι Κήποι, οι λεγόμενοι καλλωπιστικοί, είναι τα πάρκα αναπαύσεως. Μέσα στον αστικό ιστό αυτά,  μικρής κλίμακας, 10 έως 30 εκταρίων. Ο δικός μας είναι 16 εκτάρια. Πρόκειται για χώρους αναψυχής από την πίεση της ζωής μέσα στην πόλη. Είναι χώροι γαλήνιου περίπατου, περισυλλογής, αισθητικής χαράς. Καμιά άλλη χρήση παρά αυτή δεν τους ταιριάζει, γιατί σκοπός της ύπαρξής τους είναι η ψυχική και φυσική αναζωογόνηση του ταλαίπωρου αστού αλλά και των επισκεπτών. Ο Εθνικός μας Κήπος εξάλλου δεν είναι μόνον καλλωπιστικός, είναι και συγχρόνως και σπάνιος Κήπος, βοτανικός. 

Ως προς τις χρήσεις λοιπόν, η πρόταση περιοδικών εκθέσεων  Τέχνης που αρμόζουν στους μεγάλους κήπους που περιέγραψα πρώτα,  τους ονομαζόμενους volkspark (κήποι του λαού), άλλης κλίμακας, δεν δύναται να γίνουν αποδεκτοί εδώ γιατί ο Εθνικός Κήπος της Αθήνας δεν μπορεί να φιλοξενήσει μεγάλες μάζες του  πληθυσμού και δεν αντέχει έντονες χρήσεις. Θυμίζω, εδώ ότι επί 20 χρόνια είχαμε θέατρο (από το 1960 μέχρι το 1980) από το οποίο με φοβερές δυσκολίες μπορέσαμε να απαλλαγούμε ή πιο πρόσφατα -εγώ ντράπηκα που το είδα- είχαμε την παραγκούπολη των δήθεν Χριστουγεννιάτικων καλυβιών για τα παιδιά στο μεγάλο ξέφωτο του Κήπου, την οποία οργάνωσε ο ίδιος ο Δήμος. Αυτές είναι οι παλαιότερες παραφωνίες.

Τώρα θα μου πείτε βεβαίως ότι κάθε γενιά θέλει να προσφέρει κάτι κι αυτή κι ότι αυτό είναι αναφαίρετο δικαίωμά της! Βεβαίως. Τώρα έχουμε τα “διαδραστικά”’, τα “τεκταινόμενα”, τα διάφορα “δρώμενα”, δεν είναι μόνο εκθέσεις,  μπορεί να είναι και αθλητικές επιδείξεις, πολιτιστικές εκδηλώσεις και άλλα. Ναι, υπάρχει αυτό το δικαίωμα. Αλλά σε άλλους χώρους! Και τίθεται το ερώτημα, γιατί η επέμβαση ασυμβιβάστων χρήσεων  να γίνει απάνω στο σώμα αυτού του μοναδικού μνημείου, το οποίον από σώμα μπορεί σιγά-σιγά να γίνει πτώμα; Η απάντηση που ακούμε είναι ότι είναι στο κέντρο της πόλης. Ναι αλλά στο κέντρο της πόλης είναι και το Ζάππειο, είναι και ο κήπος της Ριζαρίου, είναι και η Πλατεία Κλαυθμώνος, δεν λείπουν οι χώροι για έκθεση γλυπτών.  Γιατί σε αυτόν τον χώρο;

Η εκτίμησή μου είναι ότι η έκθεση γλυπτών επιχειρείται εδώ ώστε να ανατιμηθούν ηθικώς και οικονομικώς τα έργα και οι δημιουργοί τους που θα εκτεθούν προβαλλόμενα μέσα στην αίγλη και ιστορικότητα του Κήπου. 

Καταπιστεύματα όμως της ιστορίας τέτοιας ποιότητας όπως ο Εθνικός Κήπος υπάρχουν λίγα στην πόλη μας και την κάνουν ευρωπαϊκή μεγαλούπολη όταν οι περιοχές κατοικίας προσφέρουν εικόνα σχεδόν τριτοκοσμική. Έχουμε τους αρχαιολογικούς μας χώρους, έχουμε τα λίγα απτά δείγματα του κλασικισμού του 19^ου αιώνα, τα δημόσια κτήρια και έχουμε κυρίως αυτόν τον Κήπο.

Έχουμε καθήκον να τον προστατεύσουμε και να τον κρατήσουμε άθικτο.

Θα τελειώσω μ᾽ ένα γνωμικό του λαού μας, σκληρό και σύντομο, το οποίο μας λέει: ‘όπως στρώσεις θα κοιμηθείς’. Όπως στρώσουμε, θα κοιμηθούμε και στην πόλη μας εμείς και τα παιδιά μας.

Ξαφνικά «αγάπησε» το... πράσινο

Στους διαδρόμους του Δήμου Αθηναίων, μεταξύ σοβαρού και αστείου, άνθρωποι που γνωρίζουν πρόσωπα και πράγματα λένε ότι ο Γιώργος Καμίνης έχει ένα θέμα με τους χώρους πρασίνου, λες και πρόκειται για περιοχές του διαβόλου, για ένα βάρος στη διακυβέρνησή του.

Έτσι, τους εξέπληξε τα μάλα όταν άρχισε να ασχολείται με την ανάπλαση του Εθνικού Κήπου και τη μετάλλαξη του φυσικού μνημείου μέσα από την αλλαγή της βοτανικής του σύνθεσης και τη μετατροπή του σε υπαίθρια γκαλερί. Και τους εξέπληξε τα μάλα, αφού, για παράδειγμα, ο δήμαρχος της Αθήνας, αν και έχει κάνει προφορική συμφωνία με τον Γιάννη Σγουρό προκειμένου να παραχωρηθεί στον δήμο το Πεδίον του Άρεως, η συμφωνία παραμένει κενό γράμμα.

Βέβαια, η περίπτωση του Εθνικού Κήπου είναι ιδιαίτερη, αφού το σχέδιο ανάπλασής του προϋποθέτει, επί της ουσίας, την παραχώρησή του στον Οργανισμό ΝΕΟΝ, του Δημήτρη Δασκαλόπουλου, προέδρου του ΣΕΒ και γνωστού συλλέκτη έργων τέχνης. Μια παραχώρηση που έχει προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις από κατοίκους, συλλόγους και κυρίως επιστημονικούς φορείς, που βλέπουν να αποφασίζεται ελαφρά τη καρδία η ριζική αλλαγή της φυσιογνωμίας του Εθνικού Κήπου, με κίνδυνο να υποστεί ανεπανόρθωτη βλάβη στη φυτική του βλάστηση.

Ένα σχέδιο παραχώρησης και ανάπλασης που θα κριθεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας όπου προσέφυγαν η Εταιρεία Φίλων του Εθνικού Κήπου και δέκα Αθηναίοι πολίτες.

Παραβίαση του Συντάγματος

Ο Οργανισμός ΝΕΟΝ ανέλαβε το κόστος της μελέτης του προτεινόμενου από τον ίδιο προγράμματος «Ανακαλύπτοντας τον Εθνικό Κήπο», ύψους 270.000 ευρώ ενώ προτίθεται να αναλάβει και το κόστος συντήρησης των σημειακών αναπλάσεων του χώρου. Το πρόγραμμα αναπτύσσεται σε δυο σκέλη, με πρώτο αυτό της κηποτεχνικής μελέτης με εξωραϊστικές παρεμβάσεις σε 8 συγκεκριμένα σημεία του Κήπου και τη φύτευση 24 δέντρων και 7.068 φυτών, μελέτη διά χειρός του Γάλλου αρχιτέκτονα τοπίων Louis Benech, σε συνεργασία με το ελληνικό γραφείο doxiadis+.

Το δεύτερο σκέλος έχει να κάνει με πρόγραμμα εκθέσεων σύγχρονης τέχνης με ευθύνη του Οργανισμού ΝΕΟΝ και με τη διενέργεια περιοδικών εκθέσεων 15 εκθεμάτων, οι οποίες θα διαρκούν 2-3 μήνες κάθε φορά.

Κάτοικοι και επιστημονικοί φορείς με σφοδρότητα επικρίνουν τον Δήμο της Αθήνας και για την παραχώρηση του Εθνικού Κήπου και για την αλλαγή της βοτανικής του σύνθεσης.

Σε γνωμοδότησή του το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας αναφέρει ότι η προτεινόμενη παρέμβαση συνιστά παραχώρηση ιδιαιτέρων δικαιωμάτων χρήσης στον Εθνικό Κήπο, η οποία δεν βρίσκει έρεισμα στην κείμενη νομοθεσία και συγκεκριμένα:

◆ Η προτεινόμενη παρέμβαση παραβιάζει το άρθ. 24 του Συντάγματος, τις Διεθνείς Συμβάσεις για την προστασία των ιστορικών κήπων και του τοπίου και τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, διότι είναι μονομερής, αποσπασματική και επιχειρείται χωρίς να έχει προηγηθεί συνολική μελέτη του Εθνικού Κήπου ως ενιαίου συστήματος.

◆ Η προτεινόμενη παρέμβαση είναι ανεπίτρεπτη και εν πάση περιπτώσει πρόωρη, διότι δεν έχει προηγηθεί η συνολική και πλήρης αποκατάστασή του.

◆ Η αρμοδιότητα λήψεως αποφάσεων για παρεμβάσεις στον Εθνικό Κήπο, όπως η επίμαχη, δεν ανήκει στον Δήμο Αθηναίων, αλλά στο κράτος βάσει του άρθ. 24 του Συντάγματος.

◆ Η λειτουργία του Κήπου ως εκθεσιακού χώρου έργων σύγχρονης τέχνης συνιστά ανεπίτρεπτη μεταβολή τής κατά προορισμόν χρήσης αυτού.

◆ Η ανωτέρω λειτουργία αλλοιώνει τον προστατευτέο παραδοσιακό τρόπο αναψυχής των κατοίκων στον χώρο του Κήπου.

◆ Η παραχώρηση του Κήπου συνιστά ανεπίτρεπτη προνομιακή μεταχείριση του Οργανισμού ΝΕΟΝ έναντι των λοιπών χρηστών αυτού.

Σφαλιάρα από τους γεωπόνους

Τη σκυτάλη της αντίδρασης πήραν και οι γεωπόνοι, που εστιάζουν στο θέμα του κινδύνου ανεπανόρθωτης βλάβης στη φυτική βλάστηση του Εθνικού Κήπου.

Το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος με ανακοίνωσή του κρούει τον κώδωνα του κινδύνου και υπογραμμίζει ότι η ανάπλαση θα πρέπει να εξασφαλίζει τη διατήρηση του δασικού χαρακτήρα του Κήπου, την ανάδειξη του υφιστάμενου κηποτεχνικού του ρυθμού, τη συμμόρφωση με τον ευρύτερο σχεδιασμό του χώρου, τη διατήρηση και ανανέωση του φυτικού του υλικού και γενικά την προστασία όλων των στοιχείων εκείνων που του δίνουν ιδιαίτερη αισθητική αξία. Παράλληλα, εκφράζει την πλήρη αντίθεσή του στον τρόπο με τον οποίο δρομολογήθηκε και η μελέτη και το πρόγραμμα ανάπλασης και ζητά τη διενέργεια διεθνούς διαγωνισμού.

Στο θέμα παρενέβη και ο Σύλλογος των Αποφοίτων του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, διατυπώνοντας την αντίθεσή του στις παρεμβάσεις «δεδομένου ότι αυτές θα έχουν ως συνέπεια την αλλοίωση της φυσιογνωμίας και του κλίματος ζωής του Εθνικού Κήπου, τη μοναδικότητα και ιστορική αξία του οποίου έχει αναγνωρίσει η ελληνική πολιτεία χαρακτηρίζοντάς τον ως ιστορικό τόπο».

Χρηματιστήριο τέχνης

Η πρόταση του Οργανισμού ΝΕΟΝ του Δημήτρη Δασκαλόπουλου βασίζεται στον δημόσιο χώρο σύγχρονης τέχνης Whitechapel Gallery που ιδρύθηκε το 1901 στο Λονδίνο. Σύμφωνα με όσα υποστηρίζει ο ΝΕΟΝ, στον Εθνικό Κήπο δεν θα εκτίθενται έργα από τη συλλογή του προέδρου του ΣΕΒ ενώ το 1/3 θα είναι έργα Ελλήνων καλλιτεχνών τα οποία θα είναι αποκλειστικά νέες παραγωγές. Επιμελήτρια της έκθεσης θα είναι η Iwona Blazwick, διευθύντρια της Whitechapel Gallery του Λονδίνου. Όπως επισημαίνουν άνθρωποι που κινούνται στον χώρο της τέχνης, η εκ πρώτης όψεως ανιδιοτελής πρόταση για την πόλη και τους πολίτες συνιστά επί της ουσίας ένα ιδιότυπο χρηματιστήριο τέχνης, όπου ο Οργανισμός ΝΕΟΝ θα έχει το συγκριτικό πλεονέκτημα. Άλλωστε, όπως λένε, τίποτε δεν γίνεται για την τιμή των όπλων.

Δημοσιεύτηκε στο ΠΟΝΤΙΚΙ, τεύχος 1795 στις 16 Ιανουαρίου 2014

Δελτίο Τύπου ΓΕΩΤΕΕ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ
ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΓΕΩΤ.Ε.Ε. ΤΜΗΜΑ ΜΕΛΕΤΩΝ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ
ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ 64, 546 31 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΤΗΛ.: 2310 278817-8, FAX: 2310 236308 
Δ/ΝΣΗ E-mail: documentation@geotee.gr

                                                                                                         Θεσσαλονίκη, 3 Ιανουαρίου 2014

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

για την ανάπλαση του Εθνικού Κήπου

Το Διοικητικό Συμβούλιο του ΓΕΩΤ.Ε.Ε., στην 12η/2-12-2013 συνεδρίασή του, εξετάζοντας το ζήτημα της ανάπλασης του Εθνικού Κήπου και τις σχετικές διαδικασίες που έχουν ακολουθηθεί μέχρι τώρα, επισημαίνει τα παρακάτω:

1) Ο Εθνικός Κήπος έχει ιδιαίτερη βαρύτητα και αξία, μιας και αποτελεί ταυτόχρονα ιστορικό τόπο ιδιαίτερης σημασίας, σπάνιο μνημείο αρχιτεκτονικής τοπίου, χώρο ιδιαίτερου βοτανολογικού ενδιαφέροντος και τόπο ιδιαίτερης, χωροταξικά, βαρύτητας.

2) Η ιστορία του είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορία της Αθήνας, ξεκινώντας να αποτελεί χώρο ιδιαίτερης σημασίας από τον 6ο π.χ. αιώνα και συνεχίζοντας αδιάλειπτα μέχρι σήμερα. Φιλοξενεί φυτά, πολλά από τα οποία εισήχθηκαν για πρώτη φορά στην Ευρώπη το 1850, καταφέρνοντας να εγκλιματιστούν και να επιβιώσουν στο νέο τους περιβάλλον.

3) Η χωροταξική του θέση είναι κομβική: βρίσκεται στο κέντρο της ελληνικής πρωτεύουσας, στην καρδιά της εμπορικής, τουριστικής και διοικητικής της λειτουργίας, αποτελώντας ταυτόχρονα τουριστικό θέλγητρο και προορισμό. Σε μια πόλη που παρουσιάζει μεγάλο έλλειμμα χώρων πρασίνου, η περιβαλλοντική και βιοκλιματική αξία του Εθνικού Κήπου είναι ανεκτίμητη.

4) Τα κυριότερα από τα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα έχουν να κάνουν με την αποψίλωση και τη συρρίκνωση των φυτικών μαζών του, τις γερασμένες υποδομές που διαθέτει και την έλλειψη μόνιμου και εξειδικευμένου προσωπικού για τη διαχείριση και προστασία του. Στα προβλήματα αυτά θα πρέπει να προστεθούν και οι αυθαίρετες παρεμβάσεις στο χώρο του Κήπου, που προέρχονται μάλιστα από τη Βουλή των Ελλήνων.

5) Το σκεπτικό της διαχείρισής του θα πρέπει να διέπεται από μια ολοκληρωμένη φυτοτεχνική προσέγγιση, τεκμηριωμένη αρχιτεκτονική αρτιότητα και ορθολογικό διοικητικό και οικονομικό σχεδιασμό. Η συντήρηση και αποκατάσταση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων του Κήπου κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική, μιας και σ’ αυτές συμπεριλαμβάνεται ένα μοναδικό σύστημα άρδευσης, ένα ιδιαίτερο σύστημα απορροής του νερού, μια βοτανική συλλογή ιδιαίτερης αξίας και πολλά άλλα. Βασικός στόχος επίσης θα πρέπει να είναι η ανάδειξη των ευρημάτων αρχαιολογικού εναδιαφέροντος που υπάρχουν στο χώρο, καθώς και η επαναφορά στοιχείων που έχουν εξαφανιστεί ή αλλοιωθεί μέσα στο χρόνο.

6) Ταυτόχρονα, η ανάπλαση θα πρέπει να εξασφαλίζει τη διατήρηση του δασικού χαρακτήρα του Κήπου, την ανάδειξη του υφιστάμενου κηποτεχνικού του ρυθμού, τη συμμόρφωση με τον ευρύτερο σχεδιασμό του χώρου, τη διατήρηση και ανανέωση του φυτικού του υλικού και γενικά την προστασία όλων των στοιχείων εκείνων που του δίνουν ιδιαίτερη αισθητική αξία.

7) Η υλοποίηση όλων των παραπάνω, ιδιαίτερα στη σημερινή δύσκολη συγκυρία που περνά η χώρα μας, θα πρέπει να γίνει με πλήρη διαφάνεια σε όλα τα στάδια της διαδικασίας και με αξιοκρατική επιλογή της σχετικής μελέτης και του κατασκευαστή. Σε όλα αυτά, η τήρηση της νομιμότητας αποτελεί κανόνα και υποχρέωση.

8) Είναι επιβεβλημένος ένας ανοικτός διεθνής διαγωνισμός για το έργο, με στόχο την αξιοποίηση του εθνικού επιστημονικού δυναμικού και την αξιολόγηση και επιλογή των απαιτούμενων μελετών και έργων με διαφανή και αδιάβλητα κριτήρια και διεθνείς προδιαγραφές. Για το λόγο αυτό το Δ.Σ. του ΓΕΩΤ.Ε.Ε. ζητά, ομόφωνα, να εφαρμοστούν όλες οι διατάξεις που προβλέπει ο Νόμος και αφορούν στην προκήρυξη, σύνταξη και υλοποίηση των σχετικών μελετών.

Από το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας